მასალები სამთავისის საკათედრო ტაძრისა და მისი სიძველეების შესახებ დეკანოზ პოლიევქტოს კარბელაშვილის პირად არქივში

რეზიუმე

დეკანოზ პოლიევქტოს კარბელაშვილის (1855-1936) პირად არქივში დაცული ერთ-ერთი უძველესი და ყველაზე ვრცელი მასალა შიდა ქართლის ძეგლებს ეხება. გასაკვირი არ არის, რომ სწავლული სასულიერო პირის კვლევის თემებს შორის, რომელიც ადრეული ასაკიდან იყო დაინტერესებული ქართული სიძველეებით და რომელიც ქვემოჭალაში, ამილახვართა ადგილობრივ დიდგვაროვან ოჯახში გაიზარდა, ასევე დაინტერესებული იყო ზემოხსენებული დიდგვაროვნების საქველმოქმედო საქმიანობით დაკავშირებული ეკლესიებითა და მონასტრებით. ერთ-ერთი მათგანია სამთავისის საკათედრო ტაძარი, რომელიც ასევე ამილახვართა სახლის სამარხიც იყო.

საარქივო მასალებიდან ირკვევა, რომ პოლიევქტოს კარბელაშვილმა რამდენჯერმე მოინახულა და აღწერა სამთავისის ტაძარი. ამას მოწმობს მისი სტატიები, რომლებიც ადგილობრივ პერიოდულ გამოცემებში გამოქვეყნდა ამილახვართა ოჯახთან დაკავშირებით. გარდა ამისა, დეკანოზის საველე ჩანაწერების (საქართველოს ეროვნული არქივის ცენტრალური ისტორიული არქივი, ფონდი N1461) შესწავლა ცხადყოფს, რომ ის შეიცავს სამთავისის საკათედრო ტაძრისა და მისი სიძველეების შესახებ გამოუქვეყნებელ და შეუსწავლელ მასალებს. აღსანიშნავია, რომ პოლიევქტოს კარბელაშვილის საველე ჩანაწერები ემთხვევა სხვა მოგზაურების, მომლოცველების, სიძველეთა მოყვარულებისა და მეცნიერების მიერ შეგროვებულ ჩანაწერებს, რომლებმაც სამთავისის საკათედრო ტაძარი მოინახულეს (მის წინ ან მის შემდეგ).

სამთავისის საკათედრო ტაძრის მონახულებისას დეკანოზი პოლიევქტოს კარბელაშვილი აღწერს ლაპიდარულ წარწერებს და იქ დაცულ სიძველეებს - ხელნაწერებს, ჯვრებს, ხატებს და სხვა რელიგიურ ნივთებს. აღსანიშნავია, რომ იგი განსაკუთრებულ ყურადღებას აქცევს საკათედრო ტაძრის ინტერიერში დაცულ საფლავის ქვებს - ის პირველია, ვინც მათგან ეპიტაფიები გადაწერა. ამ მხრივ, პოლიევქტოს კარბელაშვილის მიერ შეგროვებული მასალების მნიშვნელობა საკმაოდ ნათელია. შიდა ქართლში ხშირი მოგზაურობის მიუხედავად, პოლიევქტოს კარბელაშვილი თავის დღიურებში რამდენჯერმე აღნიშნავს თარიღებს. საველე სამუშაოების დროს მან გამოაქვეყნა სტატიები სიძველეების შესახებ, ამიტომ შესაძლებელია მისი კონკრეტულ ეკლესიაში ან მონასტერში ყოფნის პერიოდის დადგენა.
ამ ნაშრომში გამოქვეყნებულია სამთავისის საკათედრო ტაძრისა და მისი სიძველეების შესახებ მასალები, რომლებიც დეკანოზ პოლიევქტოს კარბელაშვილის საველე ჩანაწერებშია დაცული.